Afganistan’ın kuzeyinde yaşayan Türkmenler, Oğuz grubu içinde yer alan Türkmen Türkçesini bu coğrafyada bugüne taşıyan topluluklardan biridir. Ancak bu ağızlar şimdiye kadar yeterince incelenmemiştir.
Abdülşükür Koyuk bu çalışmada Faryap, Cevizcan, Belh, Kunduz ve Kabil’de yaşayan Türkmenlerin konuştuğu Şamal ağzını ilk elden derlenmiş malzemeye dayanarak inceliyor. Mart 2019'da yapılan alan çalışmasında 22 kaynak kişiden metinler derlendi. Bu metinler kitapta transkripsiyonlu olarak yer alıyor. Ağız özelliklerinin yanı sıra bölgenin folklor değerleri hakkında da zengin bir kaynak oluşturuyor.
Kitap, Afganistan Türkmenlerinin coğrafyasını, siyasi tarihini, sosyal yapısını, edebiyatını ve folklorunu tanıtan bir girişle açılıyor. İnceleme bölümünde ağzın ses ve şekil özellikleri Türkiye Türkçesiyle karşılaştırılarak ele alınıyor. 1403 maddelik sözlük ise çalışmayı küçük bir Afganistan Türkmen Türkçesi sözlüğü niteliğine kavuşturuyor.
Kitap Türk lehçeleri, ağız araştırmaları ve Afganistan Türkleri üzerine çalışanlar için temel bir başvuru kaynağıdır.
Yazar
Abdülşükür Koyuk
Abdul Shukoor Koyuk 1991 yılında Afganistan’da Faryab kentinde Türkmen
asıllı bir ailede doğmuş olup, 2009 yılında Abumüslim Lisesi’nden mezun
olduktan sonra, 2013-2017 yılları arasında Payame Noor Üniversitesi,
Beşeri Bilim Fakültesi, İngilizce Bölümü’nde okuyup mezun oldu. Koyuk
daha sonra yüksek lisans yapmak amacıyla Türkiye’ye geldi ve Muğla Sıtkı
Koçman Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde, Prof. Dr. Ekrem
Ayan’ın danışmanlığında Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları sahasında
çalıştı ve Afganistan Türkmencesi konulu tezini 2020 yılında savunarak bilim
uzmanlığını aldı. Evli olan Koyuk, halen özel sektörde çalışmaktadır.