Son iki yüzyılda imparatorluklar dağılıp modern ulus-devletler ortaya çıkarken dil, ulusal kimliğin en somut göstergelerinden biri hâline geldi. Çarlık ve Sovyet yönetimi, ayrı yazı dilleri, art arda gelen alfabe reformları ve Rusçanın yükseltilmesi yoluyla Türk dünyasını yeniden biçimlendirdi. 1991'den sonra bağımsızlığına kavuşan her devlet, kendini kendi şartlarında yeniden tanımlamaya yöneldi.
Bu kitap, bağımsız beş Türk devletinin (Azerbaycan, Türkmenistan, Özbekistan, Kazakistan ve Kırgızistan) dil reformlarını, alfabe geçişlerini ve millî kimlik arayışlarını incelemektedir. Karşılaştırmalı ve disiplinler arası bir yaklaşımla; hukuki çerçeveleri, eğitimde devlet dili politikalarını, azınlık dillerini, Rusçanın değişen konumunu, İngilizcenin ve Türkiye ile kurulan bağların artan etkisini ele almaktadır.
Çalışmanın gösterdiği üzere dil planlaması, sözlük hazırlamanın ya da alfabe seçmenin çok ötesine uzanır. Yer adlarının değiştirilmesinden kamu yönetiminin ve uluslararası ilişkilerin diline kadar, egemenlik için verilen daha geniş bir mücadelenin parçasıdır. Türk dünyası araştırmacıları, dilbilimciler, siyaset bilimciler ve sosyologlar için kapsamlı bir kaynak.
Yazar
Bilgehan Atsız Gökdağ
1963'te Giresun’da doğdu. İlk, orta ve lise öğrenimini memleketinde tamamladı. 1985'te Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nden mezun oldu. Yüksek lisansını 1989'da Atebetü’l-Hakayık Grameri başlıklı tezle, doktorasını 1993'te Oğuz Grubu Türk Şivelerinde Sıfat-Fiiller başlıklı çalışmayla tamamladı. Akademik kariyerine 1987'de Yüzüncü Yıl Üniversitesi’nde araştırma görevlisi olarak başladı. 1993'te Karadeniz Teknik Üniversitesi’nde öğretim görevlisi olarak atandı ve aynı yıl yardımcı doçent olarak çalışmaya başladı. 2001'de Kırıkkale Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’ne geçti. 2006'da doçentlik çalışması olan Salmas Ağzı, Güney Azerbaycan Türkçesi Üzerine Bir Değerlendirme’yi yayımladı ve ilgili sınavı başarıyla vererek 2007'de doçent unvanını aldı. 2012'de profesörlük çalışması olan Halaç Türkçesi Metinleri, Qarşu Baluqqa Selam’ı yayımladı ve Kırıkkale Üniversitesi’nde profesörlüğe atandı. Başlıca araştırma alanları arasında Türk halkları ve dil politikaları, dil bilimi (sosyolinguistik), lehçe bilimi, halk bilimi, İran ve Balkanlar yer almaktadır. Çok sayıda ulusal ve uluslararası bilimsel toplantı düzenlemiş, bilimsel kongrelerde bildiri sunmuştur. Türkoloji alanında, özellikle Türk dünyası ve dil politikaları üzerine yoğunlaşan yaklaşık 200 makale yayımlamıştır. Türkolojiye ve Türk dünyasına katkılarından dolayı şu ödülleri almıştır: Valeh Hacılar Uluslararası Bilimsel ve Kültürel Araştırmalar Vakfı tarafından verilen Türk Dünyasına Bilim Hizmet Ödülü (2015); TÜRKSAV tarafından verilen Türk Dünyasına Uluslararası Hizmet Ödülü (2016); YTSAM tarafından verilen Bilim Ödülü (2017); Bakü Avrasya Üniversitesi tarafından verilen Türkolojiye Hizmet Ödülü (2018).
Başlıca yayınları şunlardır:
Türklerin Dünyası: Dil-Kimlik-Siyaset, Ankara: Akçağ Yay., 2018;
İran’da Türkler ve Türkçe, Ankara: Akçağ Yay., 2016;
Türk Dili ve Kompozisyon Bilgileri, Ankara: Akçağ Yay., 2012;
Balkanlar El Kitabı I, II, Ankara: Akçağ Yay., 2017;
Başlangıçtan Günümüze Türk Destanları, Ankara: Akçağ Yay., 2007;
Orhan Köprülü: Makaleler, Ankara: Akçağ Yay., 2006;
Ed-Dürretü’l-Mudiyye Fi’l-Lugati’t Türkiyye – Eski Oğuzca Sözlük-Gramer Arası Bir Eser, Ankara: Akçağ Yay., 2004.
Yayına hazırladığı eserler arasında şunlar bulunmaktadır: Ziya Gökalp: Türkçülüğün Esasları, Ankara: Akçağ Yay., 2018;
Yusuf Akçura: Üç Tarz-ı Siyaset, Ankara: Akçağ Yay., 2018;
Balkanlar El Kitabı I, II (O. Karatay ile), Ankara: Akçağ Yay., 2017;
Ortak Türk Tarihi (O. Karatay ve S. Gömeç ile), 6 cilt, Ankara: 2019.